Zoeken in historische adresboeken (1870-1968), pondboeken en officiële documenten voor wijk-, straat- en huisnummering van Breda en de (voormalige) gemeenten Ginneken en Bavel, Nieuw-Ginneken, Princenhage en Teteringen. Lees hieronder de toelichting, of schrijf je in voor de gratis workshop huizenonderzoek.

De cursus van 13 oktober is helaas volgeboekt. Wil je ook een keer deelnemen? Houd de website in de gaten voor nieuwe data. 

Toelichting op huizenonderzoek

Onderzoek naar huizen is drieledig: je kunt onderzoeken van wie het huis was (eigenaren), wie er woonden (bewoners) en wat er met het gebouw en de omgeving is gebeurd (gebouw en omgeving). 

EIGENAREN

Kadaster

De belangrijkste bron voor onderzoek naar de eigenaar van een huis is het kadaster. Deze landelijke dienst is in het begin van de 19e eeuw in het leven geroepen met het oog op een duidelijke basis voor grondbelasting.

De eerste kadasterkaarten van Breda en omliggende dorpen dateren uit 1824. Deze zogenaamde ‘minuutplannen’ zijn nauwkeurige kaarten waarop alle percelen in de gemeente waren genummerd. In een bijbehorende lijst (OAT) stonden per perceelnummer de eigenaren opgesomd. Om te weten hoeveel percelen een eigenaar bezat, voerde het kadaster kadastrale leggers in. Deze boeken bevatten per bladzijde een eigenaar met een overzicht van zijn percelen, aangeduid met een artikelnummer.

De eerste minuutplannen van Breda en de omliggende dorpen (uit 1824) zijn met bijbehorende OAT beschikbaar op microfiche. Ook de kadastrale leggers tot de jaren 50 kun je inzien in onze studiezaal. Minuutplannen en vervolgminuutplannen uit latere jaren zijn binnenkort digitaal beschikbaar.

Pondboeken

Voor 1800 zijn pondboeken een belangrijke bron voor onderzoek naar de eigenaar van een huis. In de pondboeken staan stadshuizen met hun eigenaars, verhuurders en bewoners geregistreerd (inclusief aantekeningen van de betaling van diverse belastingen). Kopieën van de pondboeken uit de perioden 1578-1580 en 1643-1810 kun je raadplegen in onze studiezaal.

Schepenbank en notarieel archief

Ook in de schepenbank en het notarieel archief kun je onderzoek doen naar huiseigenaren. Voor 1811 registreerde de schepenbank (de lokale rechtbank) de koop en verkoop van huizen en landerijen. In Breda en omgeving spreken we van ‘vestbrieven’: akten waarin de schepenbank de overdracht van onroerende zaken in haar rechtsgebied vastlegde.

De koop werd vooraf mondeling of (soms) bij een notaris geregeld. Sinds 1811 maken notarissen de akten op van overdracht van een huis of landerijen. Notarissen waren verplicht om per jaar ‘repertoria’ bij te houden: een lijst van alle akten per jaar, met een korte omschrijving van zaak en betrokken partijen. Vestbrieven en notariële akten kun je inzien in onze studiezaal.  

BEWONERS

Bevolkingsregister

De eigenaren van een pand zijn niet altijd de bewoners. Bewoners vind je terug in het bevolkingsregister. Vanaf 1850 geeft de bevolkingsadministratie een nauwkeurige opgave van woningen en de opeenvolgende bewoners (inclusief o.m. beroep, leeftijd, godsdienst en geboorteplaats). Na 1920 vermeldt de bevolkingsadministratie alfabetisch geordende gezins- en alleenstaandenkaarten.

Het bevolkingsregister van Breda en omliggende dorpen is opgenomen in onze genealogische bronnen. Daarin kun je op naam zoeken. Wie op adres wil zoeken, kan terecht in onze studiezaal: het bevolkingsregister (1850-1920) staat op microfiche, gerangschikt op wijk- of huisnummer.

Adresboeken

Adresboeken zijn commerciële uitgaven gebaseerd op het bevolkingsregister. Ze zijn later verdrongen door telefoonboeken. Adresboeken geven alfabetisch de namen en beroepen van de hoofdbewoners van huizen (niet van de kamerbewoners of andere inwoners). Van 1881 tot 1965 is vaak ook een overzicht per straat van hoofdbewoners opgenomen. Je kunt adresboeken online inzien, of de kopieën in onze studiezaal raadplegen.

Wijk- en huisnummers

Tot 1896 kende Breda wijknummering. Daarna ging de gemeente over op straatnummering. Omliggende gemeenten maakten de overgang pas na 1945. Voor huizen van voor 1810 kun je via de overzichten van wijknummer teruggaan naar het pondboeknummer van Bredase huizen in de 17e en 18e eeuw. De concordanten die wijk- en straatnummers (en eventueel pondboeknummers) verbinden, vind je via onze website en in onze studiezaal.  

GEBOUW EN OMGEVING

Bouwtekeningen

In de tweede helft van de 19e eeuw groeide de stadsbevolking enorm en waren beschikbare huizen niet altijd even bewoonbaar. De Woningwet van 1901 zorgde voor landelijke bouwregels. Van huizen die na die tijd gebouwd zijn is de kans groot dat in het archief een bouwvergunning is opgenomen.

Zoek je een bouwtekening van een adres? Onze medewerkers halen deze graag voor je uit het depot. Bouwdossiers van na 1996 kun je inzien via Stadskantoor Breda (maak telefonisch een afspraak: 14076).

Bouwkundige rapporten

Onze bibliotheek bevat een rapport over de bouwhistorie van een groot aantal panden in de gemeente Breda.

Overige bronnen

De bibliotheek van Stadsarchief Breda bevat veel publicaties met informatie over huizen, straten en wijken. Raadpleeg voor afbeeldingen van huizen, straten en wijken ook onze online beeldcollectie.